Jet Motoru Nasıl Çalışır?

İnsanoğlunun uçmayı başarmasından uzun zaman geçtikten sonra zamanımızda artık pervaneli uçaklar çok basit olarak karşılanmaktadır. Artık yolcu uçaklarının dahi pervaneli olmayıp jet motoruna sahip olduğunu hepimiz biliriz. Jet motorları ticari uçaklar ve jet uçaklardan ziyade, uzay araçlarında ve füzelerde de kullanılmaktadır.

Yakın tarihte mühendislik açısından pervanelilerin ses hızını geçemeyeceği farkedildiğinde bu durum mühendisleri itme gücü sağlayan yeni alternatiflere yöneltmişti. Gaz tribün motorları olarak adlandırılan ilk pratik jet motoru 20. yy.'da İngiltere ve Almanya'da geliştirilmiştir. Bu yüzden jet motorunun ilk icatçıları Frank Whittle ve Hans Von Ohain olarak kabul edilir. 1937'lerde birbirlerinin çalışmasından habersiz olarak tasarlanan bu iki benzer motordan Ohain'inkisi bir uçağa takılmış ilk jet motordur.

1960'larda birçok ticari firma yolcu uçaklarına jet motoru taktırmıştır. Jet motorlarının çeşitli tipleri şu anda savaş uçakları ve füzelerde de mevcuttur.


Jet Motorunun Çalışması

Jet motorları Newton'ın Üçüncü Hareket Yasasına göre çalışır: Her etki kendisine denk ve karşıt bir tepkiyle karşılaşır. Bu prensip, jet motorlarında itme oluşturmak için kullanılır. Jet motorunun arkaya doğru itici etkisi uçağı ileriye doğru itici bir tepki yaratır.


Jet Motorunun Temel Dizaynı

Fonksiyonel olarak jet motorunun iç yapısı arabaların 4-zamanlı motorlarına çok benzer. Jet motorları da emme, sıkıştırma, yanma, egsoz aşamalarına sahiptir fakat bu birimler farklı düzenlerde bulunur.


Şekilde görüldüğü gibi emme bölümü açık havayı emmekle sorumludur. Sıkıştırma bölümü ise havayı sıkıştırır. Havayı daha yoğun ve sıcak yapmak için biraz daha dar bölgededir. Yanma odasında sıkıştırılmış hava yakıtla temas ettirilir ve hava-yakıt karışımı ateşlenir. Açığa çıkan güçlü, sıcak ve yoğun gaz kendisini itici burundan dışarı atmaya zorlar. İtici burun çok önemlidir çünkü gazı yoğunlaştırır ve egsozdan atılan gazın doğrusal ve güçlü çıkmasını sağlar.

Bu çok sıcak ve hızlı egsoz gazı bir seri tribünü döndürmek için de kullanılır. Bu tribünler bir mil aracılığıyla sıkıştırma fanlarına bağlıdır.

Turbojet motoru resimde gördüğünüz gibi ön tarafında ayrı bir fana sahip değildir ve mevcut havayı yakmak için kullanılır. Diğer taraftan turbofan jet motorları uç kısımda ayrı bir fana sahiptir.


Turbofan Jet Motoru

Fan, aktif bir şekilde havayı sıkıştırma bölgesine doğru ivmelendirir. Bu, yanma için lazım olan hava oranını daha da arttırır ve yakıt veriminin daha da yüksek olmasını sağlar. Turbofan jet motorları ayrıca hava kanalları sayesinde motor göbeğine ekstra hava sağlar. Bunlar turbofan jet motorlarını itme kuvveti edinmede daha etkili kılar.


Birçok modern turbofan motoru, motor kaynaklı itme gücü oluşturan kombine yapıları barındırır. Birçoğu da fan kaynaklı itme gücü oluşturan kombinasyonları içerir. Bu motor tiplerinden birincisi, uçağa daha yüksek itme gücü sağladığı için hava kuvvetlerine ait jet uçaklarında tercih edilir. İkincisi ise hızı ve yakıt verimini yükselttiği için ticari yolcu uçaklarında kullanılır.


Ramjet ve Scramjet

Tepkili jetler(ramjets) ve süpersonik jetler(scramjets) turbojet motorunun özelleştirilmiş formlarıdır. Bunlar, ön tarafında fanı olmayan tiptedir. Basitçe giriş kompresörüne, yanma odasına ve itici buruna sahiptirler. Süpersonik jetler durgun haldeyken kullanılamaz çünkü dur-kalk ateşleyici mekanizması yoktur. Sadece yüksek hızlarda iken aktifleştirilebilirler. Füzelerde kullanılan bu süpersonik jetler tepkili jetlerden türetilmiştir ve hala üstünde geliştirilmek üzere havacılık ve uzay araştırmaları enstitülerinde çalışmalar yapılmaktadır.




Benzer Yazılar


Hiç yorum yok :

Yorum Gönder

Yorum Yap