Transformatör Nedir?

Transformatörler genelde demir bir çekirdek üstünde oluşturulmuş karşılıklı iki sarımdan oluşur. On binlerce elektronik araç ve ekipman için gerekli ve farklı seviyelerdeki voltajları sağlamak için kullanılırlar.

Güç sağlayıcılar, kullanımı için ihtiyaç duyulan voltaj ve akımı sağladıkları için elektronikte ve günlük yaşantımızda çok önemli bir yere sahiptir. Güç sağlayıcılar dört ortak bileşene sahiptir:

Transformatör
Doğrultucu
Filtre
Regülatör

Bunlar arasında ihtiyaç olduğu kadar güç sağlaması açısından transformatörler, merkezi bir öneme sahiptir. Diğer bileşenler ise bu gücü hazır ve kullanılabilir duruma getirir. Genelde aygıtlar, şehir elektriğinin mevcut olduğu ana voltaj değerinde değil de başka belirli voltaj değerlerinde enerjiye ihtiyaç duyarlar. Bu ihtiyacı da sadece transformatörler giderir.


İdeal Transformatörler

Faraday elektromanyetik indüksiyonu keşfettiğinde aslında dolaylı da olsa transformatörü de icat etmiş oldu. Bir transformatör basitçe karşılıklı konumlanmış iki sarımdan oluşur ve bir sarımdan çıkan manyetik akı diğer sarımın içinden geçer. Bir transformatör, bir sarımdaki belirli bir elektrik akım değerini diğer sarımda farklı bir voltaj yaratacak şekilde değiştirir.

İki çeşit transformatör vardır:

Voltaj yükselten Yükseltici Transformatör.
Voltaj düşüren Alçaltıcı Transformatör.

Bir transformatörün şematik diyagramıdır
Şekildeki transformatör birbirinden ayrı iki iletken etrafına sarılmış iletken tel sarımları içerir. Bir sarımda (primer sarım) değişen akım, değişen bir manyetik alan yaratır. Bununla birlikte diğer sarımda (sekonder sarım) bu değişen manyetik alan değişen bir voltaj yaratmış olur. Bu yolla bir sarımdaki enerji diğer sarıma aktarılarak istenilen değerde voltaj ve akım elde edilmiş olur.

Bu düzenleme var olan sarım sayısına bağlı olarak voltaj değerini alçaltıcı veya yükseltici bir etki yaratır. Basit bir denklemle:

Vp / Vs = Np / Ns

burada Vp primer voltaj Vs ise sekonder voltaj olup, Np primer sarım sayısını ve Ns ise sekonder sarım sayısını temsil eder. Sarım sayılarının uygun seçimleriyle elde edilecek voltaj değeri ayarlanabilir. Mesela kabaca, voltajı arttırmak için Ns, Np den büyük yapılır ya da düşürmek için tam tersi oluşturulur.


Örnekler

Alçaltıcı bir transformatörde sekonder sarım sayısı primer sarım sayısının yarısı kadar ise sekonder voltaj primer voltajın yarısı kadar olur. Rakamlarla örneklendirirsek; primer sarım sayısı 5000 olan bir transformatörde sekonder sarım sayısı 500 ise buradaki oran 1o'a 1 olur. Böylece eğer primer voltaj 240 volt ise bu orantıya uygun olarak 24 voltluk sekonder voltaj elde edilir. Yükseltici bir transformatörde sekonder sarım sayısı iki kat fazla olduğunda bu orantıya uygun olarak primer voltajın iki katı değerinde bir voltaj oluşacaktır.


Enerji Kayıpları

Primer sarımın sağladığı enerji miktarı sekonder sarımın aldığı enerjiye eşitse burada ideal bir transformatör söz konusudur. İdeal olmayan transformatörlerde ise sarımlardaki dirençten dolayı oluşan ısınmaya dayalı enerji kayıpları söz konusudur.


Micheal Faraday bir halkadaki akımın diğerinde indüksiyon yarattığını göstermiş ve temelde bir transformatörün çalışma prensibini keşfetmiştir. Modern transformatörler ise artık halihazırda güç sağlayıcıların içerisinde bulunmaktadır.


Benzer Yazılar
FİZİK MAKALELERİ şimdi Google Play Kitaplar'da

2 yorum :

gunhan dastan dedi ki...

transformatör fiziksel bir olayı gösteriyor. aslında teller birbirini etkileyerek enerji transferi oluyor ama ilginc olan buradaki enerji DİNAMO daki gibi ortamdaki enerjiyi çekmesidir. ortamdaki enerjiyi etkileyen ilk sarımdaki manyetik alandır.
ikinci sarımın manyetik alanıda ortamdaki enerjiyi kazanıyor.

Adsız dedi ki...

bencede

Yorum Gönder

Yorum Yap